Türkçe, Dilbilgisi, Dillerin Yapısı

Şimdiye kadar yapılan çalışmalarda Osmanlıca dilbilgisi kurallarının devre dışı bırakılması gibi Türkçemize uygun olmayan unsurların dilimizden ayıklanması güzel. Latin harflerine geçmemiz ise gerekliydi. Çünkü Arap harfleri Arapça için mükemmel olduğu halde Türkçemizin özelliklerine uygun değildi.

Bu çalışmaların ve yeniliklerin yanısıra dilimiz gerektiği gibi zenginleştirilmeliydi. Titizlikle işlenmeliydi. Ama dilimizin zenginleştirilememiş, tam tersine sığlaştırılmış olması üzücü ve düşündürücü. İngilizceden Türkçeye çeviri yaparken çok sayıda kelimelerin Osmanlıcada bulunduğunu, günümüz Türkçesinde bulunmadığını, daha da kötüsü o Osmanlıca kelimelerinin artık hiç kullanılmadığını görmek gerçekten üzücü. Günümüze kadar yapılan çalışmaların sonucunda şimdi Türkçemizin küçültülmüş olması çok düşündürücü, bir o kadar da vahim. Adeta Türk kültürüne bir darbe niyeti güdülmüş.

Edebi türden yabancı eserleri Türkçeye çeviren bazı çevirmen arkadaşlarımdan duyduğuma göre yayınevleri Türkçeyi daha da sığlaştırmak için ellerinden geleni var güçleriyle yapmaktalar. Arapça ve Farsça kökenli kelimelerimizin çevirilerde asla kullanılmaması için çevirmenlere baskı yapılıyormuş.

Trajikomik bir örnek:
Arkadaşımın yaptığı bir çeviriyi kırpa kırpa kuşa çevirirlerken, bir de, “Burada niçin sandalye dedin, bunu iskemle olarak değiştirelim” demişler. Arkadaşım “Ama bu da öz Türkçe bir kelime değil” demiş. Verdikleri komik ve saçma cevap: “Evet ama iskemle en azından dilimizdeki sesli harf uyumuna duygun!”

Üniversite yıllarımda ben de çeviri öğretmenimden bu konuda az çekmemiştim.
Türkçemiz küçültülmeye tam gaz devam ediliyor.

Yazı dilinin gereksinimleri:
Yazı dili kelime dağarcığı zenginliği ister. Güzellik ve estetik ister. Aynı kelimeyi peş peşe gelen cümlelerde tekrar tekrar kullanmaktansa eş anlamlılarının kullanılmasını ister. Bir cümlede örneğin yazdıysam, diğerinde meselâ demeliyim. Önceki cümlede sözcük dediysem sonrakinde kelime demeliyim. Bunun gibi, yoksul-fakir, güçlü-kuvvetli, dil-lisan sözcükleri peş peşe gelen cümlelerde birbirlerinin yerlerine kullanılmalıdır. Yazı dili bunu gerektirir. Ama yapılması bazılarınca hoş görülmüyor. Çünkü Osmanlıca antipatisi bazı çevrelerde aşırı boyutlarda. Hele edebi alanda meslek sahibi olan kişilerin bu anlamsız tutumları onların kendi mesleklerine bir ihanetinden başka bir şey değildir.

Dilde yabancı düşmanlığı iyi bir şey olsaydı bunu en önce dünyanın en açıkgöz milleti olan İngilizler düşünürdü. Dillerinde bugün aktif olarak kullanılan on binlerce Fransızca kelime vardır. Hiç de bunları ayıklamak gibi gereksiz işlerle uğraşmıyorlar.

Yazı dillerinde kullandıkları kelime sayısı yüz binin üzerinde olan İngiliz yazarlar var. Sözcük dağarcıkları bu kadar zengindir. Üstelik bunlar sıradan yazarlar. Bir de çok daha tecrübeli daha büyük yazarları düşünün. Ya Türkçemizde durum nasıl?

Kelime dağarcığının önemi: Bu durumun vahim olması yazı dili “estetiği” ile sınırlı değil. Keşke o kadarıyla kalsaydı. Duyguları ve düşünceleri söze dökme açısından çok zor bir durumdayız. Yukarda çeviri yaparken pek çok kelimenin Türkçe karşılığını bulamıyorum demiştim. İşte bu en vahimi. Türkçemizden silinmiş unutturulmuş sözcükler aynı zamanda ifade etmeyi unuttuğumuz duygu ve düşüncelerdir. Bu duygu ve düşünceler yine içimizdedir ama ifade edememekteyiz yani sözcüklere dökememekteyiz.

Kelime hazinen kadar fikirlerini başkalarına iletebilirsin. Kelime hazinen kadar düşüncelerini ifade edebilirsin. Kelime hazinen kadar okuduğunu anlayabilirsin.

Nasıl ki teknolojiden faydalanıyoruz, bizim icadımız değil almayalım demiyoruz, aynen onun gibi Türkçemizde hâlâ bulunan yabancı kelimeleri de kabullenmek zorundayız. Bu kelimeleri Türkçe kökenli değil diye atmak bağnazlığın ta kendisidir. Eğer ben bir fikrimi ifade edebilmek için kelime bulamıyorsam bu benim bir acizliğimdir. Yazı dilinde çok aciziz. Konuşma dilinde ise neredeyse sadece beden dili ile anlaşabiliyoruz. İnsanlarımız arasındaki anlaşamamazlıkların, geçimsizliklerin, kavgaların başta gelen sebeplerinden biri de budur.

Bir halkın dilindeki yazı dili ile konuşma dili arasındaki fark, buz dağının su altıdaki ve su üstündeki kısımları arasındaki fark gibidir. Yani ben konuşma dilinde bin kelime kullanıyorsam, yazı dilinde en az on bin kelime kullanabiliyorum demektir. Peki yazı dilimiz bile birkaç bin kelime ile sınırlı ise konuşma dilimiz ne durumdadır?

Bu sorun sadece dilimizin sığlaştırılmış olmasından kaynaklanmıyor. Eğitim sistemimizin kötülüğü ve milletçe okuma alışkanlığımızın olmamasından da kaynaklanıyor aynı zamanda.