Türkçe, Dilbilgisi, Dillerin Yapısı

Three people have been sentenced to life in prison by a Chinese court for their roles in a mine explosion that killed 105 people last year.

BBC haber sitesinden aldığım bu uzun cümle nasıl Türkçeye çevrilir? Ya aynen uzun bir cümle olarak ya da içindeki yan cümlecikleri ayırarak çevirebiliriz.

Hangisini niçin tercih edelim?
Çeviri yaparken şunlar göz önünde bulundurulmalı:
1- O kişi bu sözleri Türkçe söyleseydi nasıl cümle kurardı?
2- Aynı şeyi ben kendi dilimde anlatsaydım nasıl anlatırdım?

Üç ayrı şekilde tercüme etmeye çalıştım:

1- Geçen yıl 10 kişinin öldüğü maden ocağı patlamasındaki rolleri için üç kişi Çin’deki bir mahkeme tarafından ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.
2- Çin’de üç kişi ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Geçen yıl bir maden ocağı patlamasında 105 kişi ölmüştü. Bu üç kişi ölümlerden sorumlu bulundu.
3- Bir Çin mahkemesi geçen yıl bir maden ocağı patlamasında 105 kişinin ölümüne sebebiyet verdikleri için üç kişiyi ömür boyu hapis cezasına çarptırdı.

İkinci örnekte “bir Çin mahkemesi” kelimeleri kullanılmadı. Resmî cezaların zaten devletin mahkemeleri tarafından verildiğini herkes bildiği için bu üç kelimeyi çeviride kullanmayı gerek görmedim.

Üçüncü örnekte çatı değişikliği var. İngilizcesinde edilgen çatıda iken burada çatısı etken oldu. Gerekirse çevirilerde bu yapılabilir. Üçüncü örnek ayrıca Türkçemizin zaman çekimi kiplerinin netliği uygun olmadığı için manayı net yansıtamıyor. O kişilere verilen ceza şimdi mi yoksa geçen yıl mı verildi? İşte bütün bunlara dikkat edilmelidir.

Haber yazılarında İngilizcede derece derece olayın anlatılması vardır. Tercüme ederken bunlara “aynen” uyulması çok fazla gerekmez. İngilizler önce haber başlığının çok çarpıcı ve dikkat çekici olmasını amaçlar. Sonra ilk paragrafta punto harflerle veya esas yazıdan değişik tarzda harflerle olay çok kısaca anlatılır. Bu anlatım öyle bir şekilde olmalıdır ki, okuyucu buradan haberin özünü anlasın ve devamını okuyup okumayacağına karar versin. Sonraki paragraflarda ise olay detaylarıyla anlatılır.

İngilizcede haber başlıkları özenle seçilir. En çarpıcı kelimeleri seçmek çok önemlidir. O kelimeler haberdeki olayla tam uyumlu olmayan kelimeler bile olabilir.
Bu çevirdiğim örnek cümle, başlıktan sonraki kısa bilgi idi.
Başlık ise: “Life sentences for China officials”
“Çinli Görevlilere Ömür Boyu Hapis Cezası” diye çevrilebilir. Ben “Çinli Görevliler” diye çevirirken İngilizcesinde “Çin Görevlileri” denmiş.

Burada “official” görevli anlamında ama aslında üst düzeyde ve büyük pozisyonlardaki görevliler için kullanılan bir kelimedir. Aynı kelime sıfat olarak “resmî” anlamına da gelir.
sentence: (Kanunen) cezaya çarptırmak demek olup ayrıca bir dil bilgisi terimi olarak “cümle” demektir.
court: mahkeme
mine: maden ocağı