Türkçe, Dilbilgisi, Dillerin Yapısı

Türkçede cümlenin öğelerinin yerini değiştirmek genelde cümlenin anlamını değiştirmiyor. Sadece vurgulanan öğelerde değişiklik oluyor. Ama bu her zaman böyle değildir.

Fotoğraf ziyaretçi çekiyor: Bir resim sergisindeki veya internette bir sitede bulunan bir fotoğraf için bu söylenebilir.
Ziyaretçi fotoğraf çekiyor: Bir sergideki bir ziyaretçinin fotoğraf çekmesi için…

Fotoğraf ziyaretçi çekiyor.
Ziyaretçi fotoğraf çekiyor.
Birinci cümlede fotoğraf özne, ziyaretçi nesnedir. İkinci cümlede tam tersi.
Her iki cümlede aynı olan yüklemin (“çekmek” fiilinin) yeri değişmiyor ama anlamı değişiyor.

Bu örneklerden ne anlıyoruz?
Nesne eğer herhangi bir ek almamışsa özne ile yer değiştirdiğinde nesne özne olur. Özne de nesne olur.
Örnek:
İnsan köpek sever.
Köpek insan sever.

Peki nesne ek alırsa:
Ali köpeği sevdi.
Köpeği Ali sevdi.

Bu örnekte görüldüğü gibi özne ve nesne birbirlerinin yerini alsalar yine özne ve nesne olarak kalırlar. Özellikleri değişmez.
Birinci cümlede vurgulanan nesne ve yüklemdir. İkinci cümlede vurgulanan sadece öznedir.

Benzer bir örnek daha:
Annem çamaşırları yıkadı.
Çamaşırları annem yıkadı.