Dilimizin bozulması istemediğimiz, olumsuz bir olgu ise eğer,
“sağlayan” yerine “neden olan” dememiz daha doğru olacaktır.
Böylece anlam çelişkisi (olumlu/olumsuz) ortadan kalkar.

İyi günler dileklerimle.

6. ve 7. örnekler şöyle olmalı:
Mehmet ve ben (çoğul) okula gittim (tekil). (Uyum yok.)

Biz (çoğul kişi) böyle olaylara kulak asmayız (çoğul kişi).

*****
Cevap:
İstediğiniz düzeltmeleri yaptım.
Ama şu cümlede iki dehşetli hata var: “Mehmet ve ben (çoğul) okula gittim (tekil).”

Birincisi:
“Ve bağlacı” Türkçemizde yoktur. Geçtiğimiz yüzyıllarda Arapçadan “yazı dilimize” geçmiştir ve yazı dilimizde kalmıştır, konuşma dilimize geçmemiştir.

İkincisi:
Fiil yanlış kullanılmış.
“Mehmet’le ben okula gittik.” şeklinde olmalıydı.
“Ben” zamiri cümlenin başına gelirse, ki konuşma dilimizde bu durumda ben zamiri genellikle gizli özne olarak kalır, o zaman şöyle olur:
“Mehmet’le okula gittim.”
Her iki durumda da ben zamiri gizli özne olarak kalabilir. o zaman şu ikisi doğrudur:
Mehmet’le okula gittim.
Mehmet’le okula gittik.

Ayrıca, cümlede özne ne şekilde vurgulanıyorsa ona göre değişir:
1- “Ben” ne yaptım: Mehmet’le okula gittim.
2- Mehmet ile “birlikte” ne yaptık: Mehmet’le okula gittik.

Bu arada, yanlış dediğim örnek şu manada olur ise doğru olur:
Mehmet ile “kimin” okula gittiğini vurgulamak istiyorsam:
Mehmet’le “ben” okula gittim.
Bu kadar.

Görüyorsunuz işte dilbilgisi kitaplarımız kimlere yazdırılıyor!!

Emek verip gösterdiğiniz ilgiden dolayı tekrar çok teşekkür ederim. Benim de Türkçem aslında çok iyi değil. Böyle uzman (!) kişilerin yazdığı kitaplarla ve de “yaptık oldu” mantığıyla verilen eğitimle ne yazık ki okullarımız her konuda son derece yetersiz. Ben şimdi kendi duyarlılığımla ve araştırmalarımla, sentezlerimle kişisel olarak bir şeyler öğrenmeye gayret ediyorum.

Özne-Yüklem Uygunluğu

Genellikle özne ile yüklem arasında tekillik - çoğulluk ve kişiler bakımından uygunluk bulunur. Örneğin, özne tekilse yüklem de tekil; özne çoğulsa yüklem de çoğul olur.

Ben (tekil) çok kitap (tekil) okurum. (Uyum var.)

Arkadaşım (tekil) dondurma (tekil) sever. (Uyum var.)

Amcamlar (çoğul) seyahate çıktılar (çoğul). (Uyum var.)

Müfettişler (çoğul) okulları teftiş ettiler (çoğul). (Uyum var.)

Bizleri uğurladı (tekil). (Gizli özne “O” (tekil)-uyum var.)

Mehmet ve ben (çoğul) okula gittim (tekil). (Uyum yok.)

Özne hangi kişi ise, yüklem de o kişinin ekini alır.

Biz (çoğul kişi) böyle olaylara kulak asmayız (çoğul kişi).

Sen (tekil kişi) en çok oynamayı seversin (tekil kişi).

Bazı hallerde çoğul öznelerin tekil yüklemleri olabilir. Bu durumlar şunlardır:

a) Organ adları özne olduğunda:

Bacaklarım (özne) ağrıyor (yüklem).

Gözlerim (özne) iyi görmüyor (yüklem).

b) Mastarların çoğulları özne olursa:

Görüşmeler (özne) iyi geçti (yüklem).

Çalışmalar (özne) hızlandı (yüklem).

c) Cansız varlıklar özne olursa:

Sular (özne) kesildi (yüklem).

Kitaplar (özne) kapansın (yüklem).

d) Bitki ve hayvanlar özne olursa:

Yapraklar (özne) dökülüyor (yüklem).

Bahçedeki ağaçlar (özne) kurudu (yüklem).

Kuşlar (özne) göç eder (yüklem).

(Buna istisna hayvan ya da bitkilerin insan özellikleri gösterdiği durumlar (fabllarda konusan hayvanlar, örneğin).

e) Zaman adları özne olursa:

Saatler (özne) ne çabuk geçti (yüklem).

Günler (özne) uzadı (yüklem).

f) İnsanlar bir topluluk olarak düşünülüyorsa

İşçiler (özne) grev yaptı (yüklem).

Türkler (özne) kahramanlıklarıyla meşhurdur (yüklem).

Kaynak: http://www.fono.com.tr

Saygılarımla
Elif

*****
Cevap:
Türkiye’de dil çalışmaları gerektiği gibi gelişmemiştir. Bu sınıflandırmaları biliyorum ama pek saygı duymuyorum. Kendisine resmi bir görev verilen adamın biri oturmuş “şu şöyledir bu böyledir” diye dilbilgisi kitabı yazmış. Yazdıkları açısından bu gibi kişiler otorite kabul edilmiş. Neye göre buna karar veriyorlar?
Bin yıl işlenmemiş bir dil 70 yılda ne kadar işlenebilir, her şey ne ölçüde yerli yerine koyulabilir? Yine de belki yapılabilirdi, ancak yapılamamış, başarılı olunamamış.
-Dedelerim 30 sene önce ölmüş.
-Çocuklar bütün işleri bitirdi.
-Bütün ölüler defnedildi.
Bu üç örnekte fiillerin sonlarına çoğul eki koysak anlatımlar hiç de estetik olmaz. Türkçemiz sadelik gerektiren bir dil. Yapısı böyle. Ama bazı durumlarda cümle içinde öznenin de fiilin de çoğul olması gerekebiliyor. Anlamda bulanıklık olmasın, cümlenin şiir gibi bir ahengi olsun diye bazen buna baş vurulabilir.
Yazdığınız kuralları kendilerine “uzman” yakıştırmasında bulunulan kişiler oluşturmuş diye onlara gözü kapalı inanmamız gerekmez. Osmanlı devletinin son zamanlarında ve yeni cumhuriyetimizin ilk yıllarında Fransızca bilen bazı yazarlarımızın Fransızcadan etkilenerek yazdıkları eserlerinde dilimizi yanlış kullanmış olduklarını biliyoruz. Sanıyorum kendilerine dilbigisi kitapları yazma görevi verilen kişiler o yazarların dillerini değerli kaynak gibi gördüler. Normalde “bu konuda” dilimizin bir doğallığı vardır. Bu doğallık zoraki kurallarla değiştirilemez. Değiştirilmemeli. Anlatımlarda ahenge ve estetiğe önem verilmeli.